MSC-Vlaanderen

Als provinciaal op reis naar Congo

… ik heb lang geaarzeld, maar uiteindelijk toch beslist deze julimaand 2006 de confraters te bezoeken. De verkiezingen zouden wel eens voor wat verrassingen kunnen zorgen.

Toch is het goed om in deze moeilijke tijden de confraters in Congo te laten weten dat hun kleine groep deze verplaatsing waard is en wij als provincie hun inzet blijven dragen. Hier het eerste deel van mijn reisverslag.

Voor mij is het sinds de priesterwijding van pater Martin Nome geleden dat ik in Zaïre kwam (1989). Het is dus een confrontatie met de Congo van na de plunderingen, van het overgangsregime. De laatste maand voor de eerste democratische verkiezingen is begonnen! In de luchthaven van Ndjili is er nog niet veel van te merken van verkiezingen om 20 uur wanneer het vliegtuig is geland. Drie internationale vluchten en maar één transportband voor de bagage maakt dat het geduld al dadelijk op de proef wordt gesteld, geen betere manier om in het Afrikaanse ritme te duikelen. Iedereen wil zich trouwens over de bagage ontfermen en dat geeft geen goed gevoel. Gelukkig staan Pater Karel en Toussaint Iluku (districtsoverste) buiten te wachten. Zoals altijd gonst het van leven langs de gevaarlijke weg naar de stad.

MSC in Kinshasa

Het is de eerste keer dat ik in de Procure van de 3de straat in Limete overnacht. Het is hier nu fris wegens het droog seizoen. Toch is het niet gemakkelijk om goed te slapen. Wat zal deze reis ons brengen?

's Anderendaags zie ik reeds beter dat er verkiezingen in aantocht zijn. Overal spandoeken van de kandidaten die zich aanbieden als volksvertegenwoordiger of presidentskandidaat. In deze laatste groep hebben de huidige president Kabila 'la force tranquille' en vice-president Bemba 'avec Dieu nous vaincrons' duidelijk de grootste financiële middelen. Hun foto's zijn ook op grote affiches te bewonderen. Velen verwachten dat Kabila het zal halen omdat hij blijkbaar door de EU en Amerika wordt naar voren geschoven en dat vinden de mensen hier maar niets. Ik word erop aangesproken en soms met 'Louis Michel'

uitgescholden. Die heeft hier de boter gegeten, zoveel is duidelijk.

Op de Procure Ste Anne in het stadscentrum (gerund door de Paters Scheutisten) loop ik enkele van mijn oud-studenten uit Ngoya/Kameroen tegen het lijf. Zij runnen nu mee de Procure, veel blanke missionarissen zie je trouwens niet meer, dat is opvallend. Je kan ook niet naast de aanwezigheid kijken van de MONUC. Het is precies alsof zij het Pentagon moeten verdedigen vanuit hun tanks ...

Overal in de stad zie je trouwens wagens rijden met UN erop. In de wijk Limete waar de MSC procure gevestigd is zijn er overal religieuze gemeenschappen, alleen al in de 3de straat zijn er zes. Opvallend ook hoe er overal gebedsplaatsen zijn van allerlei secten (meestal van protestantse oorsprong), overal hoor je predicaties en zijn er gebedsbijeenkomsten die vaak rondom 'genezing' draaien. Er zijn ook vele religieuze TV zenders gekomen waarop je de hele dag je religieuze honger kan stillen. Dat is een fenomeen dat 20 jaar geleden niet zo massaal bestond. Men heeft dit ook in de jaren '90 in Latijns - Amerika zien gebeuren omdat Uncle Sam op die manier de linkse invloed van de basisgemeenschappen wilde neutraliseren. Bidden is minder gevaarlijk dan sociale bewustwording en engagement ... Toch is hier de katholieke kerk prominent aanwezig geweest in de voorbereiding van de bevolking op de komende verkiezingen. Een Abbé staat zelfs aan het hoofd van de Commission Electorale Indépendante. Met argusogen wordt de verkiezingscampagne gevolgd en alle mogelijk bedrog naar buiten gebracht. Vooral is men de mening toegedaan dat Europa en Amerika Kabila als hun kandidaat willen opdringen. Dat zien ze in Kin helemaal niet zitten want hij heeft tijdens een propagandatocht in Oost-Congo de kinois luierikken genoemd … Dan nog liever Bemba dan die taxichauffeur uit Tanzanië. Het kan spannend worden …

Naar Righini & Kimwenza

In het weekend ga ik op bezoek bij de districtsoverste in de wijk Righini.
Pater Paul Verbruggen begon hier ooit met het noviciaatshuis dat ondertussen naar Zuid - Afrika verhuisde als een gemeenschappelijke vorming voor Engels en Franstalige MSC kandidaten. Vandaar gaat het, over de universiteitscampus, naar Kimwenza waar het prenoviciaat destijds geopend werd. Vele congregaties hebben in Kimwenza een vormingshuis. De postulanten beginnen vandaag 8 juli aan hun vakantie. Er werd sinds 1989 heel wat bijgebouwd. Nu is er dringend nood aan het boren van een waterput want altijd het drinkwater moeten aansleuren met de wagen vanuit het Norbertijnenmonasterium (veel lager gelegen op de heuvel) is een te zware belasting.

Op zondag 9 juli ben ik dan te gast op onze parochie Ste Marie Madeleine in Matete voor de zondagsviering in Congolese ritus van 6u30 tot 9u45. Vooral de processie met de talrijke 'mabonza-offergaven' duurde heel lang. Het is echter wel duidelijk dat de mensen veel geven voor het levensonderhoud van hun priesters ! Onze Afrikaanse confraters runnen deze parochie nu, want overal verdwijnen de leken-bakambi als parochieverantwoordelijken (begonnen door Kardinaal Malula). Er zijn teveel priesters in Kin om de bakambi aan het werk te houden!

Naar Boënde

Op donderdag 13 juli mislukt de eerste poging om naar Boënde te vertrekken, maar 's anderendaags lukt het wel met een Antonov vrachtvliegtuig. Om 15u30 landen wij veilig in Boende waar P. Jef Van de Velde mij opwacht. Er staat veel volk aan het vliegveld want kort na de Antonov landt er nog een ander vliegtuig dat weer een kandidaat volksvertegenwoordiger met zijn aanhang brengt voor de verkiezingscampagne. In september 1972 kwam ik hier voor het eerst toe om mijn dienst als leraar (vervangende legerdienst) op de lagere normaalschool Lontsinge aan te vangen. Boënde is echter veel veranderd. Toen werkten er nog zo'n 12 MSC in deze sous-region. Het valt op dat er niet zoveel meer overblijft van de weg naar Baliko.

Op de missie aangekomen ontmoet ik P. Bart Devos die daar reeds zo'n 14 dagen geleden toekwam na zijn bijna zes maanden taalbad & missiologie in Kinshasa, aan de theologische school van de Oblaten. De derde MSC, P. Oscar Vermeir, is op reis bij de Bakutu in het binnenland.

Zaterdagvoormiddag even rondrijden met Jef in de cité en in St. Augustin ontmoeten wij abbé François, Richard was niet thuis. Wij rijden ook langs bij de COPI of Cooperazione Internationale om te informeren of het vliegtuigje van Aviation sans Frontières volgende week tot in Boënde zal geraken zodat ik daarmee tot Mbandaka zou kunnen vliegen (hun uitvalsbasis), de kans is echter maar klein. Terug op de missie is P. Oscar reeds aangekomen om goede dag te zeggen en wij brengen een gezellige avond door. Oscar vertrekt met zijn Yamaha-moto zondagochtend 16 juli om 6 uur terug naar Wema waar hij hoopt 's middags de eucharistie te kunnen voorgaan. Zijn reis in de Wini (zijn voorgangers daar zijn Inzé, Crevaels, Maus en Van Dijck) zal nog tot 22 juli duren. Nadien is het voorzien dat Jef en Bart een initiatiereis maken in het gebied van Djera (over de Lomela). Vroeger waren hier aan de missiepost 4 reispaters verbonden. Toen ging het overal nog met de landrover, vandaag met de moto, de fiets of gewoon te voet zoals de Paters Trappisten (van Westmalle) het deden begin vorige eeuw. In 1924 nam de MSC dit missiegebied van hen over.

Om 8.30 uur vieren wij de eucharistie in de parochie van de Zalige Zuster Annuarite in Boënde II waar P. Jacques Spreuwers samen met de mensen een mooie kerk bouwde. Overal wordt Jacques geprezen om zijn 'werkkracht'. Tijdens de viering wordt Bart aan de mensen voorgesteld en de 'hoge' bezoeker verwelkomd. Het is een mooie viering geworden (tot 10 uur), met enthousiaste en dankbare mensen omdat zij onze 'jongste en laatste missionaris' hebben gekregen. Ik merk dat Bart zich ook al behoorlijk uitdrukt in het lingala. Iedere dag werkt hij ook hard op zijn woordje voor de viering en oefent hij veel met de kinderen en jongeren die terecht wat fier zijn op hun leerling. Na de viering is er een sympathieke maaltijd in het parochiezaaltje. Ook het dispensarium waar onze MSC-medewerkster Betty Rossano werkzaam was krijgt een kiekje. Deze dagen ontmoet ik ook wat oud-leerlingen en dat doet plezier, ook de moeder van onze pater Martin Nome, mama Marguerite. Op de markt ziet men overal tweede handskleding en nieuwe kleding en andere spullen uit Azië. Uiteindelijk vindt Jef een plaats voor mij in de laadruimte van een vrachtvliegtuig dat een delegatie van de LMC (Liberation Movement Congo) van vice-president Bemba naar Boënde brengt. Tweede Antonov experiment. Zo sta ik op dinsdagavond al terug in Kinshasa. Het was kort en goed. Bedankt Jef, Bart en Oscar !

Naar Mbandaka

Ik moet tot zaterdag wachten om uit Kin weg te geraken met Hewa Bora. Reeds om 8.30 uur staan wij aan te schuiven voor inscheping om uiteindelijk om 13 uur nog in het vliegtuig te zitten wachten op toelating om op te stijgen, want president Kabila is in Gemena op bezoek en daar zullen wij ook eerst naartoe vliegen. Uiteindelijk kom ik om 18 uur in Mbandaka toe waar de paters Piet Hens en Karel Lenaerts samen met frère Apollinaire hun opwachting maken.

P. Piet brengt mij tot in het MSC huis waar ik de Paters Gaby Knuts en Jean-Baptiste Lompala aantref. Ook Broeder Herman Van Waes woont hier, maar nu is hij met vakantie in België.

Een frisse pint doet deugd! Piet moet nog terug naar de luchthaven om een MSC seminarist af te halen die met vakantie komt en tot in Bokote moet geraken. Om 20 uur verwelkomen MSC-medewerkster Maria Pelckmans en de kinderen ons in Iyonda (14 km). Op deze missie was ik reispater van '79-'81. Veel herinneringen … Op zondagochtend mag ik de eucharistieviering voorgaan. Een vreugde. Pater Piet gaat naar Wenzi-Secli waar er een huwelijk zal gevierd worden. Tegen 11 uur brengt Maria mij naar Wenzi zodat ik daar ook de veranderingen aan de kerk kan zien en kennismaken met de weeskinderen waar Piet en Maria eveneens voor zorgen, maar die daar door mama's worden opgevangen. Het is een grote zorg, maar het houdt hen jong, zeggen zij. Vele kinderen in Congo zijn vandaag weeskinderen (gevolg van oorlog of aids) of worden door hun families beschuldigd 'enfants-sorciers' te zijn en bijgevolg uitgesloten. Een verschrikkelijke realiteit. Op deze wereld proberen 'het hart van God te zijn', met dit MSC charisma mogen wij ook deze werkelijkheid tegemoet treden, en zo hebben bij de laatste oorlog Piet en Maria besloten ook de toenmalige peuters een plaats in hun hart en huis te geven. Ongetwijfeld een belasting, maar niet zonder vreugde.

's Maandags rijdt Piet met mij naar Mbandaka om daar een bezoek te brengen aan de parochie van onze Afrikaanse confraters in Mbandaka III. Ik ontmoet er in deze vakantietijd slechts één confrater Antoine Khuzi. Wij hebben elkaar nog in Yaounde gekend. Gisteren had hij 1800 mensen in zijn zondagsviering … menig Vlaams pastoor zou de wenkbrauwen fronsen. Tegenover de kerk werd een ander huis aangekocht dat moet opgeknapt worden om als woonst te kunnen dienen voor de confraters. Verder is er in heel die wijk geen school of dispensarium en aan die schrijnende nood heeft Broeder Herman wat willen doen. Hij begon er een schooltje, in september gaat de tweede klas open. De lokalen moeten nog verder opgeknapt worden en voor de banken zorgt hijzelf (!). Hij kon ook een gebouw aankopen dat als dispensarium kan uitgebouwd worden, verpleegsters heeft hij reeds ter beschikking.

Verder heeft hij nog een huis waarin jonge vrouwen die uit het binnenland komen en in Mbandaka studeren een thuis vinden én een huis voor jonge vrouwen die meewerken in het apostolaat van de 'bana ya mwinda' waar Herman reeds enkele jaren geleden mee begon. Lezen wij niet in de psalm: "bejaard wordend dragen zij nog vruchten" ? Daaraan moest ik denken wanneer ik met Piet al deze percelen & gebouwen bezocht. Er zal ook veel inzet en geld nodig zijn om al deze projecten tot duurzame bloei te brengen. Ook andere afspraken en voorzieningen zullen nodig zijn want niemand van de blanken heeft het eeuwig leven op aarde …

's Middags worden wij aan tafel verwacht in het MSC-huis aan de oever van de majestueuze Congostroom. Pater Gaby Knuts is de gastheer. Nu Br. Herman met vakantie is, is Gaby verantwoordelijk voor het onthaal van de confraters die in Mbandaka oponthoud hebben. Gelukkig is er een bekwame keukenpiet om het culinaire aspect te verzorgen. P. Gaby is ondanks zijn 76 jaar enkele maanden geleden nog terug gekeerd. Hij geeft les aan allerlei jonge kloosterlingen en wanneer anderen op hem beroep doen voor een recollectie is hij ook altijd bereid. Doe maar stille voort … want de vorming van de jonge religieuzen is ontzettend belangrijk. De andere huisgenoot, Jean Baptiste Lompala, ook een bekende uit mijn leven in Kameroen. Hij geeft ook wat les op het gemeenschappelijk noviciaat. Dank voor de gastvrijheid, Gaby.

Bamanya

's Namiddags voert P. Piet mij naar Bamanya (10 km). Hier begonnen de Trappisten van Westmalle in 1895 hun missie op aansturen van Koning Leopold II die zoveel mogelijk katholieke missionarissen wilde aantrekken om het grondgebied van de Onafhankelijke Congostaat te bezetten. De zalige Isidoor Bakanja (+ 1909) was één van hun trouwe christenen die werd gemarteld omdat hij de haat van de anti-clericale Brusselaar André Van Cauter weerstond. Dit jaar viert het bisdom het eeuwfeest van zijn geboorte.

In 1924 werden de monniken terug geroepen want het rondtrekken in de brousse was geen monastiek leven meer. Sommigen traden in bij de Missionarissen van het H. Hart die hun missies overnamen.

In deze oudste parochie woont nu Pater Karel Lenaerts, dit jaar 40 jaar Congo !, samen met een inlandse broeder Apollinaire Kabasele met wie ik ook nog in Kameroen samenleefde. De ene zorgt voor de pastoraal en de ander wordt geacht de missie op materieel gebied draaiend te houden. Terwijl Karel mij vertelt over het reilen en zeilen maken wij een tocht langs de begraafplaats, het regionaal grootseminarie voor filosofie, de Zusters van het Kostbaar Bloed, de bibliotheek & archieven Aequatoria.

De graven zijn wat meer overwoekerd dan toen P. Jacques hier nog bedrijvig was, fluistert men.

Bamanya heeft ook nog een veestapel die rustig loopt te grazen. Ik hoor spreken over plannen om de boerderij terug op te werken zodat het district van Congo er wat zelf financiering zou kunnen verwezenlijken, maar de mensen die daar ervaring mee hebben twijfelen aan de haalbaarheid in de huidige omstandigheden. Terwijl wij rondtrekken op de missie gaat er voor de parochiezaal een luidruchtige verkiezingsmeeting door. De ene kandidaat volksvertegenwoordiger is amper verdwenen en er staat al een andere naar de gunst van de kiezers te dingen. De mensen zijn echter wel kritisch genoeg om zich af te vragen of al die mooipraters zich nu plots wel voor hen gaan inzetten, terwijl zij gedurende vele jaren geen voet meer in hun dorp hebben gezet, laat staan iets voor hun lotsverbetering deden. Karel en Apo dank voor de ontvangst !

Aangezien de terugreis naar België vervroegd werd naar zaterdagavond uit veiligheidsoverwegingen, moet ik voor zaterdag terug in Kin zijn. Dinsdag wordt dus weer een dagje wachten op het vliegtuig. Tijdens dat wachten zie ik daar veel 'politieke beweging' want nogal wat politici willen plotseling in Mbandaka gekend zijn. Maar om 17 uur landen wij toch op Njili. De verkiezingskoorts is een beetje gestegen in de hoofdstad.

Laatste dagen.

Donderdagochtend rijden er reeds volgestouwde autobussen (ze zitten ook op het dak!) met joelende mensen naar de luchthaven van Njili. Vandaag komt de vice-president en ex-rebellenleider Jean-Pierre Bemba in de hoofdstad campagne voeren. Een overdonderend succes en vele kinois laten merken dat zij van Kabila niets verwachten en dus ook niet voor hem zullen stemmen zondag aanstaande. Uit democratische spirit worden de affiches en spandoeken van Kabila afgerukt …

In de buurt van het hoofdkwartier van oppositieleider Tshisekedi in Limete (boycot de verkiezingen) staat een indrukwekkend escadron van de oproerpolitie. Iedere dag was er daar een kleiner aantal van die kerels in gevechtskledij te bewonderen.

's Namiddags trekt in Limete de opmerkelijke tocht voorbij met Bemba (te voet, 45 km!) en zijn duizenden enthousiaste aanhangers. Ze roepen mij toe dat ik in Europa maar over dat succes moet vertellen, want van Kabila die hen beledigde moeten zij niet weten. De zondebok Louis Michel zal het geweten hebben! De slotmeeting heeft plaats in het voetbalstadion. Bemba weet de mensen aan te spreken.

Dat kan Kabila helemaal niet. Hij moet met een vertaler werken als hij al iets te vertellen heeft. Engels en shwahili, veel meer kent hij niet. Hij komt 's vrijdags toe uit Oost - Congo waar hij als de grote vredesapostel werd ontvangen. De meeting van Kabila gaat door in de vroegere locatie van de Foire (Fikin) en brengt toch heel wat volk op de been. Wie zal het halen zondag voor de eerste stembeurt? Om middernacht eindigt de campagne en gaan de landsgrenzen dicht.

Vandaag heb ik ook nog de gelegenheid een bezoek te brengen aan P. Hugo Rios (Claretin), een missionaris-dokter die een pediatrisch centrum opende in Kimbondo (Mont Ngafula) in 1989 samen met Dr. Laura Perna, een gepensioneerd doctor uit Italië. Hugo en ik waren vele jaren samen op de Theologische School in Ngoya. Vandaag zijn er in zijn centrum 344 kinderen verspreid over 7 paviljoenen: 176 zijn ziek en 168 zijn verlaten, wezen, 'enfants-sorciers', zwaar gehandicapten. Van deze kinderen zijn er 130 die in het dorp school lopen. Het centrum leeft bij de gratie van giften van caritatieve organisaties en allerlei eigen projecten (vis -en varkenskweek, velden) om al die kinderen te voeden enz. Een dagelijks wonder van liefde gebeurt hier op één van de heuvels buiten de miljoenenstad Kinshasa. Zegde bisschop J. Gaillot niet "als de Kerk niet dient, dienst zij tot niets" … ?

Omdat het de districtsoverste veiliger leek stap ik zaterdagavond reeds op het vliegtuig en zal dus geen waarnemer zijn bij deze historische verkiezingen, na meer dan 40 jaar onafhankelijkheid.

Dat was dan een sfeerbeeld van wat ik beleefde tijdens mijn reis Congo 2006. Dank aan allen die ik ontmoette en dagdagelijks op de barricade staan van een nieuwe wereld!

André Claessens msc

Meer foto's vind je in het verslag dat pater André opnam op zijn persoonlijke website:

http://users.telenet.be/andre.claessens/Vader.htm